X
تبلیغات
ارجمند شهر - معرفي شهرستان فیروزکوه و شهر ارجمند

معرفي اجمالي شهرستان فيروزكوه و شهر ارجمند

 

شهرستان فيروزكوه در منتهي اليه شرق استان تهران و در دامنه جنوبي ارتفاعات سلسله جبال البرز واقع شده است . اين شهرستان داراي 2310 كيلومتر مربع وسعت و شامل دو بخش ارجمند و مركزي است . از نظر جغرافيايي از شمال به شهرستان سوادكوه و مازندران ،‌ از شرق به سمنان ، از طرف غرب به شهرستان دماوند و از جنوب به گرمسار محدود است . اين شهرستان بدليل موقعيت خاص همواره مورد توجه اقوام و گروههاي انساني بوده ، به همين جهت شاهد آثار زيادي در نقاط مختلف آن هستيم كه از آن جمله مي توان به ، 35 امامزاده و بقعه متبركه ، 28 قلعه ، يك خانه تاريخي ،‌7 گورستان و زيارتگاه ، 18 محوطه باستاني تاريخي و اسلامي ،‌3 غار و دژ طبيعي ، 2 پل تاريخي ، يك مسجد تاريخي ، 8 كاروانسرا ،‌18 برج آرامگاهي و ... اشاره كرد.

ناهمواريها

اين شهرستان بر روي بخشي از سلسله جبال البرز مركزي قرار گرفته است و به همين خاطر داراي ناهمواريهاي بسياري است. قلل مرتفعي همچون ميشينه مرگ لزور (4076 متر) همچون ديواري اين شهرستان را از مناطق شمالي كشور جدا مي كند كه در بين اين قلل سرشاخه هاي رود خانه حبله رود جاري است . ساير كوههاي منطقه عبارتند از كوه پل در (2689) در شرق فيروزكوه ،‌كوه نواس(2829) در جنوب شرق فيروزكوه ، كوه تپه مراد (3219) در شمال غربي فيروزكوه

اقليم:

شهرستان فيروزكوه به دليل موقعيت جغرافيايي داراي آب و هواي نيمه مرطوب تا آلپي با زمستانهاي طولاني معتدل مي باشد. براساس گزارش 12 ساله (1370- 1381) ايستگاه هواشناسي فيروزكوه ميانگين ماهانه درجه حرارت حداقل 6/3- درجه و حداكثر 2/20+ سانتيگراد بوده است . ميانگين رطوبت سالانه 54% كه حداكثر 77% و حداقل 49% اندازه گيري شده استو متوسط بارندگي سالانه 8/296 ميليمتر مي باشد.

نژاد،‌اقوام و قبايل منطقه:

ساكنين اصلي فيروزكوه از شاخه هاي 16 گانه قوم آريايي مي باشند علاوه بر آن اقوامي از تركان پازوكي از حوالي اروميه حدود چهارصد سال قبل در زمان صفويه تبعيد شده اند و برخي از افراد ايل اصانلوي گرمسار و مهاجرين قرائي از ايلات فارس و كردها در اين شهرستان سكني گزيده اند و همچنين ايالات و طوايف كوچنده سنگسزي ،‌افتري و اليكايي از شهرستانهاي سمنان و گرمسار در فصول بهار و تابستان براي گذراندن دوره ييلاقي به اين شهرستان كوچ مي نمايند.

مذهب:

مذهب عمومي مردم شهرستان شيعه اثني عشري است ، وجود 131 مكان مذهبي شامل 54 مسجد، 39 بقعه مباركه ، 37 حسينيه ، (كه 9/2 درصد اماكن مذهبي استان را تشكيل مي دهد)گوياي اين واقعيت است.

گردشگري، ابنيه و آثار تاريخي:

شهرستان فيروزكوه از نظر جاذبه هاي گردشگري ، از برجستگي خاصي برخوردار است و وجود طبيعت و انواع جلوه هاي طبيعي مانند كوهستان پربرف در زمستان ، دشت ها، رودخانه ها ، غارها، تنگه ها ، چشمه هاي آب معدني و بيش از 135 اثر تاريخي ،‌فرهنگي ، اين شهرستان را از ساير مناطق استان متمايز مي نمايد.

تنگه واشي با حجاريهاي دوره قاجاريه،‌آبشار زيبا و چمنزارهاي وسيع ، غار بورنيك ،‌چشمه آب معدني خمده ، آب چمن حصاربن ، حاشيه رودخانه حبله رود و منطقه شكار ممنوع كاوه ده از مهمترين جاذبه هاي طبيعي شهرستان و امامزاده اسماعيل ، سرخ قلعه طرود ،‌كاروانسراي گدوك و برجهاي ديده باني حاشيه رودخانه حبله رود از مهمترين جاذبه هاي مذهبي و تاريخي اين شهرستان مي باشد.

عليرغم آب و هواي مطبوع و دلپذير در فصول بهار و تابستان و وجود جاذبه هاي طبيعي و تاريخي فوق الذكر به دليل عدم تجهيز گردشگاههاي فوق و نبود جاده ارتباطي مناسب، استفاده از مواهب الهي فوق براي مردم و گردشگران با مشكلات فراواني روبروست.

واحد جنگل:

در منطقه فيروزكوه در مرتفع سنگي در ضلع غربي شهر فيروزكوه حدود 192 هكتار با درختان جنگلي زبان گنجشك ،‌اقاقيا ، سنجد ، كاج سياه ، بادام ، درختكاري شده كه هدف از اجراي ان ايجاد پارك و فضاي سبز جهت شهروندان فيروزكوه و نيز تشويق اهالي نسبت به درختكاري و جلوگيري از فرسايش خاك بوده است.

حيات وحش:

شهرستان فيروزكوه به دليل شرايط توپو گرافي و آب و هوايي يكي از مناطق بكر استان است و از زيستگاههاي مهم حيات وحش و شكارگاههاي استان به شمار مي آيدو انواع وحوش و مناطق طبيعي ،‌چراگاهها و چمنزارهاي وسيع از توانمندي هاي ويژه استان استو منطقه شكار ممنوعه كاوه ده با 174000 هكتار وسعت داراي پوشش گياهي متنوع و غني است كه انواع وحوش و از جمله قوچ و ميش ،‌كل و بز ، آهو و گراز ،‌پلنگ ، روباه ،‌خروس ، خرگوش ،‌انواع پرندگان و خزندگان را در خود جاي داده است كه بصورت گله هاي بزرگ در منطقه زندگي مي كنند.

كشاورزي

حدود 60% از اراضي آبي به دليل كمبود و عدم احداث سد و بندهاي ذخيره آب بصورت آيش مي باشد اين نسبت در سطح استان حدود 30% است و همچنين سهم كشت (آبي ) شهرستان نسبت به كل استان تهران 51% و سهم كشت اراضي (ديمي) شهرستان نسبت به كل استان تهران (زير كشت + آيش) 50% مي باشد.

از محصولات عمده منطقه ميتوان به سيب زميني ،‌غلات و محصولات باغي نظير قيسي، سيب درختي، زردآلو ،‌آلبالو و گيلاس اشاره كرد.

منابع آب:

مهمترين رودخانه جاري در سطح شهرستان حبله رود مي باشد كه سرشاخه اصلي آن عبارتند از : گورسفيد ،‌نمرود ، دليچاي ، ساواشي ، هوير ، قزقانچاي ، لازم به توضيح است متوسط آبدهي اين رودخانه در محل ايستگاه سيمين دشت 2/6 متر مكعب در ثانيه است كه حجم كل جريان به 9/197 ميليون متر مكعب در سال ميرسد.

عليرغم وجود منابع غني از جمله 8/94668 هزار متر مكعب تخليه سالانه چشمه سارها در شهرستان (4/25 درصد استان ) متاسفانه به دليل عدم وجود تاسيسات مهار آب و روشهاي علمي انتقال و مصرف آب در بخش كشاورزي، استفاده بهينه از اين منابع به عمل نمي آيد و بخش زيادي از آن به خصوص در فصول پائيز و زمستان هرز ميرود.

دامپروري:

شهرستان فيروزكوه با دارا بودن مراتع غني و فراوان يكي از مناطق دامپروري و يكي از سه زيست بوم عشايري استان تهران محسوب مي شود.

آمار دام شهرستان فيروزكوه (1379)

شهرستان / استان

گاو و گوساله

گوسفند و بره (راس)

بز و بزغاله (راس)

جمع

اصيل

دورگه

بومي

شهرستان فيروزكوه

14300

2860

7435

4005

125000

35000

استان تهران

434195

281441

109824

42630

1468500

285000

درصد

3/3

01/1

7/6

3/9

5/8

3/12

 

ماخذ : آمارنامه استان 1379

ميزان گوشت توليدي شهرستان حدود 3914 تن مي باشد كه 76/5 درصد گوشت توليدي استان را شامل مي شود آمار مرغداري هاي صنعتي و بهره برداريهاي زنبور عسل (1379)

 

شهرستان / استان

مرع گوشتي

زنبور عسل

تعداد

ظزفيت (قطعه )

تعداد بهره بردار

تعداد كندو

عسل توليدي (كيلوگرم)

شهرستان فيروزكوه

12

169660

140

4138

36030

استان تهران

875

21489421

877

71368

803160

درصد

4/1

8/0

16

8/5

5/4

 

پرورش آبزيان:

در زمينه پرورش آبزيان 10 استخر پرورش ماهي با توليد 186 تن در سال بيش از 25% توليد ماهيان سردابي استان را به خود اختصاص مي دهد . ضمنا ايجاد اولين مجتمع شيلاتي كشور در اين شهرستان در زميني به وسعت 20 هكتار توسط اداره كل شيلات استان در دست مطالعه است كه به زودي عمليات اجرايي آن آغاز خواهد شد . مجتمع مذكور در 40 مزرعه پرورش ماهي قزل آلا به صورت مداربسته با توليد سالانه 4000 تن و اشتغال زايي حدود 400 نفر ، در كاهش ميزان بيكاري در شهرستان تاثير قابل ملاحظه اي خواهد داشت.

شايان ذكر است دماي مناسب آب در شهرستان ( 14 درجه سانتيگراد) مناسبترين دما براي پرورش آبزيان است.

استخرهاي پرورش ماهي سردآبي و دو منظوره

 

 

شهرستان / استان

پرورش ماهي دو منظوره

توليد (تن)

 

استخر پرورش ماهي سرد آبي

تعداد استخر

تعداد بچه ماهي رها سازي شده (هزار قطعه)

تعداد استخر

بچه ماهي رها سازي (هزار قطعه)

مقدار توليد (تن)

 

شهرستان فيروزكوه

3

28

6

7

789

178

 

استان تهران

82

726

6/141

18

2762

5/589

 

درصد

6/3

8/3

2/4

39

5/28

2/30

 

ماخذ: سازمان مديريت و برنامه ريزي استان تهران آمارنامه استان تهران 1379

صنعت:

شهرستان فيروزكوه عليرغم قرار گرفتن خارج از شعاع 120 كيلومتري تهران و برخورداري از استعداد و پتانسيلهاي بالقوه طبيعي و همچنين نيروي كار ارزان،‌به دليل پائين بودن ميزان سرمايه گذاري در بخشهاي صنعت و معدن به خصوص از طرف بخش دولتي هنوز قادر به ايفاي نقش مناسبي در اقتصاد مدرن صنعتي نگرديده است.

منطقه فيروزكوه داراي يك ناحيه صنعتي به وسعت 28 هكتار مي باشد كه حدود 64 واحد صنعتي در آن مستقر گرديده و در شرايط متفاوتي از نظر دارا بودن جواز تاسيس و يا پروانه بهره برداري مي باشند كه در جدول ذيل جزئيات آن درج گرديده است.

وضعيت واحدهاي ناحيه صنعتي شهرستان از نظر فعاليت

شرح

تعداد

سرمايه ثابت ميليون ريال

نيروي انساني

واحد

درصد

واحد

درصد

نفر

درصد

واحدهاي غيرفعال

10

6/15

2/7925

13

238

6/21

واحدهاي فعال

31

4/48

7/30193

49

535

2/47

واحدهاي در حال تاسيس نيمه كاره

16

25

22745

2/37

286

2/25

مصادره اي

7

11

289

8/0

74

6

جمع كل

64

100

9/61152

100

1133

100

 

در منطقه همچنين 69 واحد داراي پروانه بهره برداري و 47 واحد داراي جواز تاسيس ، مستقر مي باشند كه واحدهاي داراي جواز تاسيس از صفر تا 100% پيشرفت فيزيكي دارند.

منطقه فيروزكوه داراي يك شهرك صنعتي استان تهران مي باشد كه داراي وسعتي معادل 250 هكتار است . نظر به اينكه شهرك فوق الذكر جديدا مجوزهاي لازم را جهت استقرار دريافت نموده است و مراحل اوليه در حال آماده سازي بوده كه پس از طي فصل سرما از سرعت بيشتري برخوردار خواهد بود.

صنايع روستايي:

تاكنون 7 فقره جواز تاسيس و 25 فقره كارت شناسايي در زمينه انواع صنايع دستي شامل نساجي ، صنايع غذايي ، كاني غير فلزي ، شيميايي و سلولزي صادر گرديده است كه حدود 50 نفر در اين واحدها اشتغال دارند.

در زمينه فرش و گليم نيز حدود 200 فقره كارت شناسايي گرديده است كه حدود 70 مورد از آنها مشغول به كار هستند و بقيه به دليل مهاجرت و يا نداشتن سرمايه لازم غيرفعال مي باشند.

معدن:

شهرستان فيروزكوه داراي استعدادهاي فراوان و سرشار در بخش معدن مي باشد . البته مطالعات علمي و دقيق در مورد ميزان و نوع ذخاير معدني موجود آن انجام نشده استو بطور حتم تحقق اين امر و انجام سرمايه گذاري لازم در استخراج معادن ، زمينه هاي رشد و توسعه اقتصادي شهرستان را فراهم خواهد نمود كه در ذيل بطور مختصر به انواع مواد معدني و پتانسيلهاي معدني در شهرستان فيروزكوه اشاره ميگردد:

1-سنگهاي ساختماني 2- گچ و نمك 3- سنگ لاشه  4- خاك رس 5- شن و ماسه 6- سيليس  7- زغال سنگ  8- كائولين  9- بنتونيت  10- زئوليت  11- باريت  12- بوكسيت  13- سرب  14- دولوميت  15- مس  16- پوكه معدني  17- فلوئورين 

در سالهاي اخير در بخش معدن استقبال بيشتري بعمل آمده و در اين بخش اقدامات زيادي صورت پذيزفته است.

 

تنگه واشي:

در 4 كيلومتري شمال روستاي جليزجند ، كوه بلند واشي قرار دارد در اين كوه تنگه اي طبيعي كه از آن رودخانه اي عبور مي كند ، وجود دارد . در وسط اين گذرگاه نقش برجسته اي با ارتفاع 1/5 متر از سطح رودخانه با ابعاد 6+7 متر به شكل قاب مستطيل در كادر بسته قرار دارد در قسمت بالاي آن چهار رديف و در پائين دو رديف حاشيه حك شده كه محتوي اشعاري با نوشته هايي به خط نستعليق بوده و در آن به شرح وقايع و اتفاقات و احوال فتحعلي شاه مي پردازد و زينت بخش اين خطوط آيات قرآن و اشعاري است كه با رنگ سياه روي آنها را تزئين كرده اند.

 

غار بورنيك در فاصله 135 كيلومتري شرق تهران و در فاصله 23 كيلومتري فيروزكوه و 6 كيلومتري هراز قرار دارد . دهانه غار 15*10 متر و ارتفاع آن 6 متر و ارتفاع محل غار از سطح درياها حدود 1950 متر است . مجموعه غار بورنيك از سه تالار بزرگ شكل گرفته و بر فراز هر يك ناقديس هايي بلند جلب توجه مي نمايد.برخي آثار ثبتي شهرستان فيروزكوه

با توجه به پراكندگي آثار در حوزه شهرستان فيروزكوه و عزم كارشناسان و مسئولين ميراث فرهنگي ،‌صنايع دستي و گردشگري استان تهران مبني بر حفظ و حراست از آنها ، در يك گام بزرگ بسياري از آثار موجود در شهرستان فيروزكوه مورد برسي و شناسايي قرار گرفت      و غالب بناها و محوطه هاي ارزشمند  در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد . از جمله ميتوان به روزكوه ،‌قلعه باستاني گذرخاني ،‌قلعه قلدوش،‌قلعه لاجورد، قلعه و تپه باستاني پير كمر ، قلعه تلي جاره،‌غار بورنيك ، خانه تاريخي روستاي مزداران ، حمام قديمي روستاي آسور، تپه قلعه كهنه دير، تپه ميراشكار، تپه مهن، تپه تارم، تپه آرو، تپه دهين، تپه شويه دره، تپه سله بن، بقعه درويش ابراهيم ثقين، برج روستاي مزداران، برجهاي گذرخاني و ... اشاره كرد.

 

اوضاع جغرافيايي منطقه دماوند و فيروزكوه

شهرستانهاي دماوند و فيروزكوه تا سال 1375 مجموعا به نام شهرستان دماوند شناخته مي شدند در سال مذكور به دو شهرستان مجزا به نامهاي شهرستان فيروزكوه و شهرستان دماوند تقسيم گرديدند.

 

اوضاع اقليمي شهرستان فيروزكوه

شهرستان فيروزكوه داراي آب و هواي نيمه مرطوب تا آلپي با زمستانهاي طولاني و خيلي سرد بوده و در فصل زمستان از سردترين نقاط كشور محسوب مي شود . متوسط بارندگي سالانه (براساس اطلاعات ايستگاه هواشناسي مهاباد) 5/363 ميلي متر بوده است.

پيشينه تاريخي فيروزكوه

وجه تسميه

وجه تسميه فيروزكوه و تاريخ دقيق بناي آن به روشني معلوم نيست بسياري از روايات و نقل قولهايي كه در اينخصوص و حوادث مرتبط با دماوند و فيروزكوه ،‌نظير فريدون و ضحاك شده است ،آميخته به افسانه و اساطير گونه مي باشد.

محمد بن جرير طبري (226 تا 310 هـ ق) را در كتاب " تاريخ الرسل  و الملوك" در وجه تسميه فيروزكوه ،‌مي نويسد : (( فيروز پسر يزدگرد ،‌پسر بهرام بود و پادشاهي وي پس از آن بود كه برادر و سه  تن از خاندان خويش را كشت . گويند در ملك وي هشت سال پياپي قحط شد و جوي و كاريز و چشمه فرو شد و درخت و بيشه خشكيد و به دشت و كوه ، كشت و جنگل تباه شد . ود آن دورتن سختي و گرسنگي رعيت را چنان راه برد كه هيچكس از گرسنگي جان به در نبرد مگر يكي ... و او به خداوند بناليد كه رحمت خويش از او و رعيت او دريغ ندارد ، و باران ببارد و خداي اجابت كرد و ولايت مانند پيش ، پر آب شد و درختان جان گرفت ،‌فيروزبگفت تا به ري ، شهر ري بسازند و آن را فيروز نام كرد و ما بين گرگان و دربند صول نيز شهري بساختند و آن را " روشن فيروز" نام كرد و در آذربايجان شهري بساختند و آنرا " شهرام فيروز نام كرد. به احتمال زياد شهري كه طبري احداث آن را به فيروز ساساني نسبت مي دهد شهري جزء فيروزكوه نبوده است.

 

زبان و لهجه

زبان مردم فيروزكوه به زبان فارسي و بيشتر به لهجه مازندراني تكلم مي كنند علاوه بر آنها مهاجراني از اقوام ترك ،‌لر و تركمن كه در دوران حكومت قاجار به اين نواحي كوچانده شده اند و در نواحي مختلف فيروزكوه زندگي مي كنند كه با لهجه هاي خود صحبت مي كنند.

 

در سال 1375 ، ذبخش فيروزكوه از شهرستان دماوند متنزع و به شهرستان مستقل تبديل شد.

 

حبله رود

يكي از مهمترين رودخانه هاي استان تهران است و از شعبات متعدد شور و شيرين تشكيل يافته است. اين رودخانه دشت گرمسار را مشروب نموده و پس از آن وارد دشت كوير مي شود.

 

آبشار تنگه واشي

آبشار تنگه واشي در تنگه واشي قرار دارد . ارتفاع اين آبشار به حدود 8 متر ميرسد و از مناظر زيباي اين رودخانه است.

چشمه آب معدني خمده

چشمه آب معدني خمده در فاصله 15 كيلومتري جاده تهران ،‌فيروزكوه و در مسير رودخانه حبله رود و در نزديكي روستاي خمده واقع شده است . فاصله اين چشمه تا جاده فيروزكوه زرين دشت 5 كيلومتر است.

آب اين چشمه براي درمان بيماريهاي مفاصل و استخوان، بيماريهاي پوستي (جوش- زخم و ...) و زردي كاربر دارد. فصل استفاده از اين آب بهار و تابستان است.

اين چشمه داراي حوضچه بزرگ سيماني است كه توسط ديواري محصور شده است كه در فصل بهار و تابستان با استقرار چادرهاي صحرايي پذيراي بيماران و گردشگران فراواني است . علاوه بر اين كساني كه مدت طولاني براي استفاده از اين آب معدني در منطقه توقف مي كنند از منازل مسكوني روستاي خمده نيز استفاده مي نمايند.

 

تنگه واشي

روستاي جليزجن يا گليزگن يكي از مناطق زيبا و خوش آب و هواي فيروزكوه مي باشد ،‌كه در حدود 15 كيلومتري شمال جاده فيروزكوه به تهران قرار گرفته است . رودخانه و تنگه واشي يا به قول اهالي ساواشي مهمترين جاذبه طبيعي منطقه به شمار ميرود ، مناظر دلپذيري از باغات و چراگاههاي سرسبز در اين منطقه وجود دارد. آثار غار و بقاياي قلعه پشت تندير ، آبشار رودخانه ساواشي با ارتفاع 8 متر از ديگر جاذبه هاي منطقه است . كوههاي بلند و مرتفعي كه اين قسمت را احاطه كرده همچون سدي مزرعه واشي را از كلاته شمالي در آن سوي كوه واشي جدا ساخته است.

حجاري هاي تنگه واشي

در داخل تنگه و در سمت راست رودخانه و در جائيكه دره بسيار تنگ مي شود،‌بر ديواره سخره كوه نقش برجسته زيبايي كنده كاري شده است كه هر بيننده اي شگفت آفرين بوده و انتخاب اين صخره و نحوه ايجاد و شكل گيري آن بسيار حساب شده و دقيق است.

محل قرار گرفتن نقوش برجسته به گونه اي است كه اولا به خاطر قرار گرفتن در زير صخره از آثار زيانبار جوي و عوامل طبيعي تاثير گذار مصون مانده و نفوذ باران و برف در آن بسيار اندك است و ثانيا نور خورشيد هم به دليل تاريك بودن تنگه ،‌در طول روز تنها 2 ساعت بر اين اثر مي تابد .

شايد انگيزه ايجاد چنين نقوش برجسته اي از سوي پادشاه قاجار ، ، ديدار وي از تخت جمشيد و نقوش برجسته نقش رستم و نقش رجب،‌در دوران اقامت وي در فارس بوده است .

حجاري هاي تنگه واشي توسط گروهي از هنرمندان طراح ، نقاش ،‌حجار و خطاط كه نام آنان در كتيبه كناري نقوش برجسته حك شده ايجاد شده است.

معمار آن استاد قاسم ، ولد استاد غلامعلي حجار بوده است كه نام او در انتهاي كتيبه آمده است. اين كتيبه در سال 1233 هجري قمري حكاكي شده است و ارتفاع آن از سطح رودخانه حدود 5/1 متر است و در ابعاد سطح حجاري 6*7 متر است كه به شكل يك قاب مستطيل در كادر بسته قرار دارد . در قسمت بالاي آن چهار رديه و در قسمت پائين دو رديف حاشيه دارد كه محتواي اشعار و نوشته هايي به خط نستعليق بوده و در آن به شرح وقايع و اتفاقات و احوال شاه (فتحعلي شاه) پرداخته شده است . زينت بخش اين خطوط آيات قرآن واشعاري است كه با رنگ سياه روي آنها تزئين كرده اند.

اين نقوش برجسته شاهزادگان ، بزرگان و همراهان فتحعلي شاه را در حاليكه شاه سوار به اسبي بزرگتر از ساير اسبها و با تزئينات بيشتري نقطه مركزي حجاري را اشغال كرده نشان مي دهد و شاه در حاليكه نيزه اي بلند در دست دارد و مشغول شكار گوزني است كه از ساير گوزنهاي در حال شكار توسط شاهزادگان بزرگتر است ،‌در اين حجاري حيواناتي همچون گوزن، بازشكاري، مرغابي ،‌سگ تازي،‌اسب و آهو ، مجموعا شكارگاه وسيغي را مجسم نموده اند . در تصاوير اين نقش برجسته ، علاوه بر فتحعلي شاه كه با نوشته اي در كنار تصويرش به صورت "السلطان فتحعلي شاه" مشخص شده ، نقش عباس ميرزا، محمد قلي ميرزا، حسينعلي ميرزا فرمانفرما، حسنعلي ميرزا شجاع السلطنه ، شاهزاده ولي ميرزا، محمد تقي خان حسام السلطنه ، خسرو ميرزا و جهانگير ميرزا به همراه وسايل و لوازم رزم و شكار مشاهده مي شوند. از نكات جالب اين نقش برجسته زيبايي و تناسب و تركيبي است كه در تزئين لباس افراد مورد توجه قرار گرفته و همه آنها از نظر لباس و تزئينات شبيه يكديگر نشان داده شده اند.

در گرداگرد نقش برجسته تنگه واشي آياتي از قران و اشعاري در مدح فتحعلي شاه و خاندانش در قابي مستطيل شكل نقش شده است كه در قسمتي از آن تاريخ نقش برجسته و هنرمندان خلاق آن را اينگونه معرفي كرده است : (( به سرداري عالي جناب عبدالله خان حاكم محل فيروزكوه و طراحي آقا عبدالله نقاش باشي و معمار باشي و حجاري و نقاري نادرالعصر استاد قاسم ولد استاد غلامعلي حجار باشي همت اتمام يافت. سنة 1233

منطقه واشي در فصول بهار و تابستان و اوايل پائيز شاهد حضور بسياري از شهروندان تهراني و ساير شهرها است . وجود طبيعت زيبا و بكر ، چمنزارها،‌مزارع، قلمستانها، آبشار و آب سرد و شيرين رودخانه از عوامل جاذب گردشگر به اين منطقه است.

عليرغم عدم وجود جاده ارتباطي مناسب و ساير امكانات رفاهي، استقبال گردشگران از اين منطقه بسيار زياد است و گروههاي مختلفي از مردم از جمله دانشجويان ،‌دانش آموزان و ساير گردشگران در قالب تور  يا به صورت خانوادگي و ... از اين منطقه بازديد مي كنند.  

 

غار بورنيك

غار بورنيك در 135 كيلومتري شرق تهران و فاصله 23 كيلومتري جنوب غربي شهر فيروزكوه در فاصله 6 كيلومتري از روستاي زيباي هرانده و در ارتفاعات پرنشيب و فراز كوهستاني به نام " بورني" يا "بورنيك" واقع شده است.

راه دسترسي به اين غار از طريق جاده دماوند فيروزكوه قبل از تونل نمرود، به سمت روستاي هرانده تغيي مسير داده و پس از عبور از روستاي هرانده در كنار رودخانه حبله رود و در ارتفاعت آن به غار بورنيك ختم مي شود.

وجه تسميه غار بورنيك

برحسب اظهار نظر اهالي روستا،‌گروهي نام غار "پورنيك" و دسته هاي ديگر به آن "بورنيك " مي گويند. پور به گفته اهالي و لهجه محلي به معناي گودال است و نيك پسوند آن است كه بر روي هم به معناي گودال نيك يا چاله نيك مي باشد و شايد پشينيان به عنوان دخمه يا گودالي كه عميق و ژرف است با تركيب واژه نيك كه در اينجا به معناي خوب و بزرگ را مي دهد بر آن اطلاق كرده باشندو گروه ديگر آنرا بورنيك مي گويند كه از دو كلمه بور و نيك تشكيل يافته است و بور در لهجه محلي تغيير يافته كلمه "بار" است كه اين كلمه نيز ضمن تركيب با واژه نيك به معناي محل امن و جايگاه نيك ،‌مصطلح گرديده است . البته "بار" در اصل و اساس به معناي ساحل و جاي امن هم به كار ميرود و نام رودبار مي تواند معني ساحل و يا كنار رود داشته باشد. در هر صورت بورنيك يا بارنيك به معني محل امن خوب مي باشد. و اين نام با توجه به محل قرارگيري غار به خوبي انتخاب شده است و از گذشته هاي بسيار دور و شايد از عصر غارنشيني و دوران شكار در ايران، اينجا محل امني براي زندگي كردن و پناه گرفتن ، مورد توجه اقوام پيش از تاريخ در اين ناحيه بوده است بويژه كه دهانه اصلي و عميق غار در نقطه اي در فرا سوي رودخانه قرار دارد.

مشخصات غار:

طبق اندازه گيريهاي بعمل آمده ، دهانه غار 15*10 متر و ارتفاع آن 6 متر مي باشد و از سطح دريا 1950 متر ارتفاع دارد.

دهانه يا اشكفت ورودي وسيع و پس از آن ايواني با طاق بلند نمايان مي شود كه در منتهي اليه سمت چپ آن راه سنگلاخ ورود به دهليز اوليه غار واقع شده بود كه در سال 1380 به همت فرمانداري فيروزكوه راه ورودي به غار به صورت پلكاني به طور مناسبي بهسازي شده است.

مجموعه غار بورنيك از سه تالار عظيم شكل گرفته است كه بر فراز هر كدام از تالارها ، طاق ديسها جلب نظر مي كند . در روي سقف اين طاق ديسها گسل يا شكافهاي عميق ديده مي شود كه حكايت از كهنگي و ديرينگي دارند و سالهاي مديدي از عمر اين شكافها سپري شده است.

ديوارهاي درون غار پوشيده از چكنده هاي گل كلمي ،‌نخودي،‌سفيد رنگ و صورتي است . و زيبايي خاصي به غار بخشيده است . نورپردازي بر روي آنها جلوه هاي ويژه اي را در درون غار ايجاد خواهد كرد.

غار بورنيك از سه تالار تشكيل شده است:

تالار نخست يا تالار بيروني: كف اين تالار شيب دار بوده و به استناد بقاياي موجود بيشتر به صورت سنگچين مفروش شده است. اين تالار بزرگ داراي ابعاد 50*40 متر و ارتفاع 8 متر است . در منهي اليه اين تالار دو فرو رفتگي بلند و ايواني شكل وجود دارد كه هر يك از آنها نسبت به يكديگر 2 متر اختلاف ارتفاع دارند.

بقاياي موجود در اين تالار نشانگر قدمت و پيشينه غار است ، در واقع محل سكونت اقوام و انسانهاي غارنشين در اين بخش مي باشد . با توجه به وجود قطعات سفالينه شكسته شده و پراكنده در سطح اين تالار نشانه هاي بارزي از زيستن انسانها در ادوار پيش از تاريخ را مي توان در اين بخش جستجو نمود.

تالار دوم يا تالار اصلي (مركزي) : اين تالار محوطه اي است به ابعاد 60*30 متر و ارتفاع 20 الي 25 متر كه با سطحي شيب دار و شيب تند به سمت پائين كشيده شده است.

تالار سوم: حدود 12 متر ارتفاع داشته و فرم آن مستطيل شكل ، به ابعاد 55*20 متر مي باشد. از ابتداء تا انتهاي اين تالار شيب تند سنگلاخي و لغزنده اي وجود دارد كه تمامي سطح كف آن را در بر مي گيردو منتهي اليه اين شيب تند و لغزنده نيز دهليزي به طول 8 متر است كه به محوطه اي صعب العبور و پرتگاهي متصل مي شود. عمق اين پرتگاه نزديك به 20 متر است.

منطقه شكار ممنوع گاوده:

اين منطقه با مساحت 400 هزار هكتار در شرق شهرستان فيروزكوه قرار گرفته است ، و در آن انواع حيات وحش از جمله پستانداران ،‌پرندگان و خزندگان مي توان ديد. پوشش گياهي عمده آن شامل گونه هاي گياهي ارس، پسته وحشي ، بادام وحشي، بيد،‌گردو ،‌زرشك ، باريجه، آويشن،‌شقايق، كاكوتي ، گلپر كلاه مير حسن، آتريپلكس، زنبق وحشي و انواع گندميان است.

گونه هاي غالب جانوري اين زيستگاه عبارتند از:

قوچ و ميش، كل و بز، آهو ، پلنگ ، كراز ، گرگ ، روباه ، شغال ، كاراكل ، گربه وحشي ، جغد ، جوجه تيغي،‌كبك، تيهور ، ساركپه ، دليچه ، دال ، پرندگان شكاري ، افعي دماوندي، افعي شاخدار، گرزه مار، افعي اره اي، لاك پشت مهميزدار، بزمچه و آگاما

در محدوده هاي شكار ممنوع و پناهگاه حيات وحش داخل آن اقدامات حمايتي به عمل مي آيد. تا مجموعه حيات وحش با توجه به حداقل فضاي مناسب ، براي فراهم شدن امكانات زيستي و زاد و ولد طبيعي بتوانند در اين مناطق از خطرات انساني و غيرطبيعي در امان باشند.                                                                                                                                                                                                                                                                                     --------------

مهمترين تنگناها و محدوديتهاي توسعه شهرستان فيروزكوه

-    به جهت اينكه شهرستان در ارتفاع بالايي (1930 متر) قرار دارد فصل سرما در آن طولاني (165 روز زير صفر درجه) است . لذا عدم وجود شبكه گازرساني موجب بروز مشكلاتي در زمينه سوخت شده است.

-    بيكاري و عدم ايجاد فرصتهاي شغلي جديد موجب مهاجرت شديد اهالي به شهر تهران و استانهاي همجوار شده است . بگونه اي كه اين شهرستان با وجود اينكه 12 درصد مساحت استان را به خود اختصاص داده است ولي تنها 3/0 درصد از جمعيت استان در آن جاي دارند.

از ديگر مشكلات:

-    هرچند متوسط برخي امكانات در شهرستان از متوسط استان بالاتر است ولي در برخي مناطق به دليل پائين بودن حد نصابهاي جمعيتي ، بر خي مراكز ارائه خدمات عمومي در اين مناطق ايجاد نشده و كمبود شديد امكانات در اين مناطق احساس مي شود.

-        مطالعات آبخيزداري در منطقه به صورت متمركز و كاملي انجام نشده است.

-        راههاي ارتباطي مانند ساير استان نياز به بهسازي دارد،‌اين امر در مورد تجهيز بيمارستانها و خانه هاي بهداشت روستايي نيز صادق است.

مهمترين امكانات و قابليتهاي توسعه شهرستان فيروزكوه

شهرستان فيروزكوه به دليل شرايط اقليمي و بكر بودن بسياري از مناطق طبيعي آن ، يكي از تنفس گاههاي شهر تهران به حساب مي آيد . وجود جاذبه هاي تاريخي و طبيعي درخور توجه ، در كنار واقع شدن اين شهرستان بر محور پر تردد منتهي به استان مازندران و خراسان پتانسيل هاي قايل توجهي را جهت توسعه بخش گردشگري شهرستان و رونق آن فراهم آورده است.

در شهرستان فيروزكوه علاوه بر وجود برخي از منابع معدني ،‌بدليل وجود محصولات كشاورزي و دامي از يك سوء وجود پتانسيل هاي نيروي كار از سوي ديگر، توسعه صنايع تبديلي ميسر مي باشد. رونق چنين صنايعي از جانب ديگر، موجب بهبود بيشتر وضعيت بخش كشاورزي و دامپروري شهرستان خواهد شد. با توجه با اينكه اين شهرستان خارج از محدوده 120 كيلومتري تهران قرار گرفته است ، از لحاظ قانئني ميتواند در اولويتهاي توسعه صنعتي استان جايگاه ويژه اي داشته باشد.

تقسيمات كشوري حوزه فيروزكوه

حوزه فرمانداري فيروزكوه با 2310 كيلومتر مربع وسعت ،‌شامل دو بخش مي باشد

1-  بخش ارجمند: بخش ارجمند كه نواحي شمال و شمال غربي فيروزكوه را در بر دارد ، شامل دهستان هاي " دو بلوك" و "قزقانچاي" است.

الف: دهستان دوبلوك ، دو بلوك در شمال غرب فيروزكوه واقع شده و شامل روستاهاي سوله بن يا سله بن (مركز بخش) ، وشتان، وزنا يا ورزنه، اندريه ، ورسخوران ، نجفدر، سلمان ، سرآسياب،‌دريابك ، طهنه، بهان و زرمان مي باشدكه از سمت شمال و غرب با مازندران و از جنوب با دماوند همسايه است.

ب: دهستان قزقانچاي : كه در شمال فيروزكوه واقع شده و شامل روستاهاي ارجمند،‌(مركز بخش) شادمهن، اهنز ، لزور ، آلودر و كهريز مي باشد.

2-  بخش مركزي : بخش مركزي شامل نواحي شمال ،‌شرق و جنوب فيروزكوه بوده و شامل دهستانهاي « پشتكوه» و «شهرآباد» و « حبله رود» است.

الف: دهستان پشتكوه : پشتكوه در شرق و قسمتي از جنوب فيروزكوه واقع شده و شامل روستاهاي كمند ، سرانزا ، طرود ، آرو ، گورسفيد ، مهن ، پيرده ، درده ، كدوده ، گاوده ، كتالان و اميريه مي باشد. پشتكوه از شمال با مازندران و از شرق و جنوب با استان سمنان هم مرز است.

ب: دهستان شهرآباد : شهرآباد در شمال فيروزكوه واقع شده و شامل روستاهاي طارس ، دهين شهرآباد (مركز دهستان) جليزجند ، بادرود ، نام آور ، لاسم چشمه ، مهاباد ، خمده ، گدوك و هرانده مي باشد. شهرآباد از شمال با مازندران از غرب با بخش ارجمند و از شرق با دهستان پشتكوه (مرز سمنان) همسايه است.

ج: دهستان حبله رود: شامل روستاهاي امين آباد ، زرين دشت ، آتشان ، مزداران ، انزاها ، دهگران ، گذرخاني ، گچه ، سيمين دشت ، حصاربن و محمود آباد مي باشد. اكثر روستاهاي اين دهستان در حاشيه رودخانه دائمي و پر آب حبله رود واقع شده و از محصولات فراوان و متنوعي برخوردار هستند.

بخشي از راه آهن سراسري ايران از ميان روستاهاي اين دهستان عبور كرده و سپس به فيروزكوه متصل مي شود. دهستان حبله رود از جنوب و شرق با سمنان و از شمال و غرب با فيروزكوه و دماوند همسايه مي باشد.

 

امامزاده اسماعيل

گفته مي شود امامزاده اسماعيل يكي از فرزندان امام موسي بن جعفر و از برادران امام رضا (ع) مي باشد و طبق برخي روايات نقلي آن حضرت در سنين جواني به دنبال قيام شيعيان در « طبرستان» و استقرار زيديه در آن نواحي عازم اين ولايات شده و در "ويمه" كه گفته مي شود نام قديم فيروزكوه مي باشد‌،مستقر شدند. حكام جور بني عباس كه از وجود حضرت مطلع و وحشتزده شدند ، درصد مقابله با او برآمده و پس از مباره زياد نهايتا حضرت را به شهادت رسانده و در پاي قلعه فيروزكوه دفن كردند . سالها بعد كه شيعيان كه حكومت ولايت طبرستان و ري را در دست گرفتند ،‌اقدام به احداث بقعه بر مزار ايشان كرده و " امامزاده" از آن شكل گرفت.

امامزادگان برهان،‌كنعان و سبحان

در مجاورت و ضلع شرقي امامزاده اسماعيل فيروزكوه بناي امامزاده كوچكي وجود دارد كه "امامزاده برهان ، كنعان و سبحان" ناميده مي شود.

اين امامزاده قبلا داراي بناي كوچكي از مصالح سنگ لاشه و خشت بوده كه متاسفانه به علت بي توجهي كلاملا تخريب شده و در سالهاي اخير به همت اداره اوقاف و اهالي محل ف بناي جديدي بر روي آن احداث گرديده است كه داراي پلان كوچك مربع و نماي سنگ سفيد مي باشد. گنبد كوچك بالاي آن با شكل مخروطي بي قواره اي آن را از بناهاي مجاور جدا كرده است . بنا و گنبد آن در حال حاضر فاقد هرگونه ارزش هنري و معماري مي باشد.

 

امامزاده بي بي طاهره فيروزكوه

بر پيشاني ضلع شمال شرقي تپه اي كه در مركز « شهر فيروزكوه» واقع شده و در شمال شرق تپه اي كه قلعه تاريخي فيروزكوه بر روي آن احداث شده است ، امامزاده اي قراردارد كه به "بي بي طاهره " شهرت دارد.

بناي امامزاده شامل درب ورودي است كه در سمت جنوب غربي آن واقع شده و به داخل يك فضاي مستطيل شكل كه داراي در و پنجره هايي به سمت جنوب است ،‌باز مي شود. در ضلع شمالي اين فضا اطاق كوچكتري قرار دارد كه داراي درب چوبي به ارتفاع حدود 1 متر و طول و عرض 1*2 قرار دارد كه " قبر امامزاده" در زير آن واقع شده است . بنا فاقد تزئينات بوده و فضاي داخلي آن با گچ اندود شده است و بناي فعلي امامزاده فاقد قدمت تاريخي يا ارزش هنري بوده و مطالعه دقيق آن نيازمند مطالعات باستان شناسانه مي باشد.

امامزادگان شبي و شبز فيروزكوه

در فاصله 150 متري ظلع شمال غرب امامزاده اسماعيل فيروزكوه و قلعه اي كه بر فراز ان بنا شده و در جنوب تپه اي كه در مركز شهر فيروزكوه ،‌بخشي از شهر قديم بر فراز آن بنا شده است و در 35 درجه و 45 دقيقه و 16.1 ثانيه عرض جغرافيايي و در 52 درجه و 46 دقيقه و 00.6ثانيه طول جغرافيايي ئ در ارتفاع 2000 متر از سطح دريا ،‌دو امامزاده از يكديگر حدود 20 متر و هر يك از آنها شامل اطاقي است به ابعاد 6*5 متر كه با مصالح سنگ لاشه ، خشت و ملاط گل ساخته شده و سقف آنها تيرپوش و با كاهگل اندود شده است. وسط سقف خرپاي چوبي كه به سبك گنبدهاي رك ساخته شده و روي آن را با كاهگل اندود كرده بودند ، اكنون ريخته است . قطر ديوار امامزاده حدود 50 سانتيمتر و نماي داخلي آن با گچ و نماي بيروني بنا با كاهگل اندود شده است.

بناي فعلي امامزاده ها قدمتي كمتر از 80 سال داشته و بخش هاي زيادي از آن بر اثر بي توجهي فرو ريخته است و به علت حفاري هاي غيرمجاز در اجزاي مختلف بنا و اطراف آن كاملا متروك شده و اهالي به آن توجهي ندارند. پيرامون بنا، آثار قبرستاني ديده مي شود كه متعلق به دوره اسلامي و عمدتا قرون 9 و 10 مي ياشد.

 

+ نوشته شده در  شنبه بیستم بهمن 1386ساعت 4:23 بعد از ظهر  توسط ارجمندی  |